De term wordt zo slordig gebruikt dat hij toe is aan een opknapbeurt.
Voor veel mensen betekent bewust leiderschap inmiddels: zachter leidinggeven. Empathisch, vriendelijk, voorzichtig. Een vergadering die begint met een rondje gevoel. Een toon, geen praktijk.
Dat is het niet. En die verwarring kost het idee precies de geloofwaardigheid bij de mensen die er het meeste aan zouden hebben.
Een werkbare definitie
Bewust leiderschap betekent: weten wat je gedrag stuurt, zodat je je reactie kunt kiezen in plaats van hem automatisch te produceren.
Dat is het. De rest volgt daaruit.
Let op wat er niet staat. Er staat niet dat je aardiger wordt. Soms is de bewuste keuze juist de harde: het gesprek dat je vier maanden hebt uitgesteld, de medewerker die je blijft beschermen en die de waarheid nodig heeft. Onbewust leiderschap is vaak buitengewoon prettig in de omgang. Dat is er meestal precies het probleem mee.
Waarom het zakelijk uitmaakt
De meeste fouten op directieniveau zijn geen kennisfouten. De informatie was er wel. De ervaring was er ook.
Het zijn patroonfouten. Je neemt voor de derde keer hetzelfde verkeerde profiel aan, omdat een bepaald soort zelfvertrouwen langs je verdediging komt. Je vermijdt een specifiek type conflict, waardoor een klein probleem achttien maanden doorgroeit. Je zegt elk voorjaar ja tegen te veel, om redenen die je nooit hebt onderzocht.
Elk daarvan is duur, elk daarvan herhaalt zich, en geen ervan los je op door meer over management te leren.
Je lost ze op door het patroon te zien terwijl het gebeurt, in plaats van achteraf in de evaluatie. Dat is een ander vermogen dan kennis. En het is te trainen.
De vijf bewegingen
De manier waarop ik hiermee werk heeft vijf onderdelen, in volgorde.
Verhoog je bewustzijn. Zie wat je feitelijk doet. Weinig spectaculair, en het bestaat vooral uit het een paar seconden eerder opmerken van je eigen reactie dan je gewend was.
Kies je missie. Weet waar je voor staat. Niet de missie van het bedrijf — die van jou. Zonder dat is elke beslissing een onderhandeling met de hardste druk in de kamer.
Bouw je karakter. Het verschil tussen wie je bent onder rustige omstandigheden en wie je bent onder druk: daar wordt je leiderschap werkelijk bepaald. Karakter is wat dat gat dicht.
Wees moedig. Bewustzijn zonder actie is een verfijndere manier om vast te blijven zitten. Op enig moment moet je het gewoon zeggen.
Leef naar je niveau. Functioneren op het niveau waartoe je werkelijk in staat bent, consequent, ook op de dagen dat niemand kijkt.
Het zijn geen stappen die je afvinkt. Je gaat er herhaaldelijk doorheen, elke keer een laag dieper. Daarom denk ik erover als een spiraal en niet als een ladder.
Wat het niet is
Het is geen persoonlijkheidstype. Types beschrijven je en laten je daar vervolgens staan.
Het is geen managementmodel. Modellen vertellen je wat je moet doen in een situatie. Dit gaat over wie het doet.
Het is geen therapie, en op die grens ben ik streng. Het materiaal is je werkende leven: hoe je beslist, hoe je leidt onder druk, wat je vermijdt. Zit iets dieper dan dat, dan is een therapeut het juiste antwoord, en dan zeg ik dat ook.
Waar het begint
Je kunt niet bewust leidinggeven zonder een redelijk scherp beeld van je eigen automatismen. Vage zelfkennis — "ik weet dat ik ongeduldig kan zijn" — is niet genoeg om iets te veranderen, want het vertelt je niet wanneer dat ongeduld komt of wat het aanzet.
Het werk begint bij scherp krijgen wat er precies speelt. Al het andere wordt daarop gebouwd.
De beste leiders vechten niet tegen hun eigen natuur.